Waar was jij op 11 september 2001?

Waar was jij op… 11 september 2001? De “waar-was-jij-op” vraag. Een vraag die lang daarvoor over de Bijlmerramp gesteld werd en kort daarna over de moord op Fortuyn. Voor de generatie van mijn ouders (de babyboomers) was het de moord op Kennedy. Maar voor ons was het dus die rampzalige dinsdag in september.

Ik was 28 en werkte destijds bij Ben, de toenmalige zelfstandige telecomoperator (later overgenomen door T-Mobile), in Den Haag. Het was een dag als alle andere. Meetings, email. Ik at mijn lunch buiten, het was zo’n typisch Nederlandse bewolkte dag met hier en daar zonneschijn en kans op een bui, gemiddeld 15 graden. Zo’n dag dat het met jas te warm is en zonder jas te koud. Hier en daar in het gebouw stonden TV’s, maar die stonden doorgaans niet aan. Ik kwam na drieën uit een meeting en had zowel de eerste als de tweede crash in het WTC gemist. Op de gang onderweg naar mijn afdeling vertelde iemand me dat er een sportvliegtuigje gecrasht was in een wolkenkrabber, mijn telefoon piepte non-stop met sms-berichten. Naarmate ik dichter bij een afdeling met een TV kwam, werd de ernst van de situatie duidelijk. Mensen liepen rond met rood aangelopen wangen, enkelen huilden. Anderen, nog in ontkenning, liepen schouderophalend weg van de TV om weer aan het werk te gaan.

Mijn eerste beeld was een herhaling van het tweede vliegtuig dat het WTC in vliegt. Op dat moment nog alleen het beeld van de achterkant. Maar overduidelijk geen sportvliegtuigje en overduidelijk geen ongeluk. Ruim anderhalf uur staarde ik naar het beeld. Eindeloze herhalingen, dan weer livebeeld. We zagen beide gebouwen instorten, kort na elkaar. Door de vele herhalingen in de dagen, weken en maanden na de aanslagen leek er heel veel tijd tussen te zitten. Tussen de eerste crash en het instorten van het tweede gebouw zat echter nog geen twee uur. Langzaam druppelden berichten binnen van andere aanslagen. Het Pentagon, maar ook Washington zou onder vuur liggen. Het dodenaantal stond nog lang boven de 10.000, een ramp van enorme omvang. De onzekerheid was groot, wat stond ons nog te wachten?

Ik ging vroeg naar huis en sprak af met vrienden. Wederom staarden we urenlang naar de TV en probeerden met elkaar te duiden wat dit nou eigenlijk betekende. Een derde wereldoorlog? In ieder geval een keerpunt, dat was duidelijk. De relativering van Maarten van Rossem ‘s avonds bij Nova, was voor mij een opluchting. De presentatoren wilden spektakel, maar Van Rossem gaf geen krimp. Ja, de VS zouden zeker wraak nemen en militaire acties starten, maar zolang niet bewezen zou worden dat er een groot machtsblok van landen achter de aanslagen zou zitten, zou dit bepaald geen wereldoorlog zijn. Hij kreeg gelijk, al was de oorlog in Irak nog niet voorzien.

De eindeloze herhalingen van de afgelopen weken brachten alles weer boven. Het was een keerpunt, maar niet een die zou leiden tot een wereldoorlog. Wel een die heeft geleid tot politieke radicalisering en haat tegen de Islam. En wat te denken van de verregaande inperking van vrijheden en inboeting op privacy en mensenrechten? Geheime gevangenissen, waterboarding, schoenen uit en je flesje water weggooien voor het boarden van een vliegtuig. Het was een keerpunt, maar vooral door de wijze waarop de westerse wereld besloot er zelf een keerpunt van te maken.